آبشار گولفوس: آبشار طلایی ایسلند - هیو بلاگ

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

نام‌گذاری، افسانه‌ها و موقعیت جغرافیایی

این آبشار بر روی رودخانه خروشان هویتا (Hvítá) یا "رودخانه سفید" قرار دارد. آب این رودخانه از دومین یخچال طبیعی بزرگ ایسلند، یعنی یخچال لانگ‌یوکول (Langjökull) سرچشمه می‌گیرد. نام "گولفوس" یا "آبشار طلایی" ریشه در افسانه‌های کهن و ویژگی‌های بصری منحصربه‌فرد آن دارد که به دو روایت اصلی تقسیم می‌شود:

• افسانه گنج کشاورز: یکی از مشهورترین داستان‌های محلی، به یک کشاورز وایکینگ ثروتمند و خسیس به نام گیگور (Gýgur) مربوط می‌شود که در نزدیکی آبشار زندگی می‌کرد. او که نمی‌توانست تحمل کند پس از مرگش، شخص دیگری صاحب گنجینه عظیم طلای او شود، صندوقچه گنج خود را به درون آبشار انداخت تا برای همیشه پنهان بماند. از آن پس، این باور شکل گرفت که درخشش طلایی که گاهی از میان آب و مه دیده می‌شود، بازتابی از همان گنجینه پنهان است و به همین دلیل آبشار، "طلایی" نام گرفته است.

• درخشش طلایی آب: توضیح علمی‌تر و واقعی‌تر برای این نام‌گذاری، به پدیده‌ای طبیعی بازمی‌گردد. آب رودخانه هویتا که از یخچال‌ها سرچشمه می‌گیرد، سرشار از رسوبات و مواد معدنی است. هنگامی که نور خورشید به این ذرات معلق در آب می‌تابد، رنگی طلایی-قهوه‌ای به آن می‌بخشد. علاوه بر این، در روزهای آفتابی، رنگین‌کمان‌های متعدد و زیبایی بر فراز مه و غبار آبشار شکل می‌گیرد که به شکوه و جادوی این منظره طلایی می‌افزاید.

ساختار و شکل‌گیری زمین‌شناسی: نبرد یخ و آب

آنچه گولفوس را از سایر آبشارها متمایز می‌کند، ساختار پلکانی و دو مرحله‌ای آن است که در زاویه‌ای تقریباً 90 درجه نسبت به هم قرار دارند. آب رودخانه هویتا ابتدا در یک ریزش کوتاه به ارتفاع 11 متر و بلافاصله پس از آن در یک ریزش بلندتر به ارتفاع 21 متر، به درون یک دره عمیق و باریک فرو می‌ریزد. در مجموع، ارتفاع این آبشار 32 متر است و آب پس از آن وارد یک تنگه شگفت‌انگیز به طول 2.5 کیلومتر و عمق 70 متر می‌شود. این زاویه خاص باعث می‌شود که از دور به نظر برسد رودخانه ناگهان در دل زمین ناپدید می‌شود.

شکل‌گیری این دره و آبشار حاصل فرآیندهای زمین‌شناسی قدرتمندی است که در پایان آخرین عصر یخبندان (حدود 10,000 سال پیش) آغاز شد. دو نظریه اصلی در این باره وجود دارد:

1. سیلاب‌های عظیم یخبندان (Jökulhlaup): نظریه غالب بیان می‌کند که دره گولفوس عمدتاً بر اثر سیلاب‌های فاجعه‌بار یخبندان شکل گرفته است. در آن زمان، آب حاصل از ذوب یخچال لانگ‌یوکول در پشت سدهای یخی انباشته می‌شد. شکستن ناگهانی این سدها، حجم عظیمی از آب، یخ و رسوبات را با نیروی فرسایشی فوق‌العاده آزاد می‌کرد که توانست در مدت زمان کوتاهی، دره عمیق و پلکانی گولفوس را در لایه‌های سنگی بازالتی حفر کند.
2. فرسایش تدریجی رودخانه: در کنار نظریه سیلاب‌ها، فرسایش مداوم و تدریجی رودخانه هویتا نیز در شکل‌دهی به آبشار نقش داشته است. جریان دائمی آب در طول هزاران سال، به آرامی لایه‌های سنگی با سختی متفاوت را ساییده است. ساختار پلکانی آبشار احتمالاً به دلیل وجود لایه‌های سخت‌تر بازالت و لایه‌های نرم‌تر رسوبی در میان آن‌ها ایجاد شده که با سرعت‌های متفاوتی فرسایش یافته‌اند. این فرسایش همچنان ادامه دارد و تخمین زده می‌شود که دره آبشار سالانه حدود 25 سانتی‌متر عمیق‌تر می‌شود.

بسیاری از زمین‌شناسان معتقدند که فرسایش تدریجی به تنهایی نمی‌توانسته چنین دره عظیمی را ایجاد کند و سیلاب‌های فاجعه‌بار یخبندان نقش اصلی را ایفا کرده‌اند.

تاریخچه و حفاظت: حماسه سیگریور توماسدوتیر

در اوایل قرن بیستم، آبشار گولفوس با خطر نابودی همیشگی روبرو شد. سرمایه‌گذاران خارجی، به‌ویژه انگلیسی‌ها، قصد داشتند با مهار قدرت آبشار، یک نیروگاه برق‌آبی احداث کنند. در سال 1907، یک سرمایه‌دار انگلیسی به پدر سیگریور، توماس توماسون (Tómas Tómasson) که مالک بخشی از زمین‌های اطراف بود، پیشنهاد خرید آبشار را داد، اما او با این جمله مشهور که «من دوستانم را نمی‌فروشم»، پیشنهاد را رد کرد. با این حال، مدتی بعد، سرمایه‌گذاران موفق شدند قراردادی برای اجاره زمین و ساخت سد منعقد کنند؛ طرحی که آبشار را برای همیشه به زیر آب می‌برد.

اینجا بود که سیگریور توماسدوتیر (Sigríður Tómasdóttir)، که به عنوان اولین حافظ محیط زیست ایسلند شناخته می‌شود، وارد میدان شد. او که با این آبشار بزرگ شده بود، مبارزه‌ای خستگی‌ناپذیر را آغاز کرد :

• مبارزه قانونی: سیگریور با استفاده از پس‌انداز شخصی خود، وکیلی به نام اسوین بیورنسون (Sveinn Björnsson) را استخدام کرد که بعدها به اولین رئیس‌جمهور ایسلند تبدیل شد. اگرچه پرونده حقوقی آن‌ها پس از سال‌ها کشمکش در دادگاه‌ها با شکست مواجه شد، اما این مبارزه توجه عمومی را به شدت به این موضوع جلب کرد.
• اقدامات نمادین: عزم سیگریور فراتر از دادگاه بود. او بارها مسیر 120 کیلومتری از خانه‌اش تا ریکیاویک را، گاه با پای برهنه، پیاده طی کرد تا با مقامات دولتی دیدار و اعتراض کند. جسورانه‌ترین اقدام او، تهدید به فدا کردن جانش بود؛ او اعلام کرد که اگر ساخت‌وساز آغاز شود، خود را به درون آبشار خروشان گولفوس خواهد انداخت.

گرچه سیگریور در نبرد قانونی شکست خورد، اما مبارزات او و توجه عمومی ناشی از آن، باعث تأخیر در پروژه شد. در نهایت، سرمایه‌گذاران نتوانستند هزینه‌های اجاره را به موقع پرداخت کنند و قرارداد لغو شد. آبشار نجات یافت و در سال 1979 به طور رسمی به عنوان یک منطقه حفاظت‌شده دائمی اعلام گردید. به پاس فداکاری او، یادبودی از سیگریور، اثر هنرمند ایسلندی ریکاردور یونسون، در نزدیکی آبشار نصب شده است.

راهنمای بازدید و گردشگری در گولفوس

گولفوس یکی از سه جاذبه اصلی مسیر توریستی معروف دایره طلایی (Golden Circle) است. این مسیر حلقه‌ای به طول تقریبی 300 کیلومتر است که از ریکیاویک آغاز شده و به همانجا ختم می‌شود. برای تجربه‌ای کامل و ایمن، آگاهی از اطلاعات عملی زیر ضروری است.

جاذبه‌های اصلی دایره طلایی

1. پارک ملی ثینگ‌ولیر (Þingvellir National Park): این پارک که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، هم از نظر تاریخی و هم زمین‌شناسی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

   • اهمیت تاریخی: ثینگ‌ولیر محل تأسیس اولین پارلمان جهان، «آلثینگ» (Althingi)، در حدود سال 930 میلادی است. سران وایکینگ برای قرن‌ها در این مکان برای وضع قوانین و حل اختلافات گرد هم می‌آمدند.
   • اهمیت طبیعی: این پارک بر روی شکاف میان دو صفحه تکتونیکی آمریکای شمالی و اوراسیا قرار دارد که به آرامی از هم دور می‌شوند. این پدیده دره‌های عمیقی ایجاد کرده و به بازدیدکنندگان اجازه می‌دهد به معنای واقعی کلمه بین دو قاره قدم بزنند. آبشار زیبای «اوکسارارفوس» (Öxarárfoss) نیز در این پارک قرار دارد.

2. منطقه زمین‌گرمایی گیزر (Geysir): این منطقه در دره Haukadalur، نمایشی زنده از قدرت زمین‌گرمایی ایسلند است.

   • اهمیت طبیعی: این منطقه به خاطر آبفشان‌هایش مشهور است و نام «گیزِر» (Geyser) در زبان انگلیسی از «گیزیر بزرگ» (Great Geysir) در این منطقه گرفته شده است. اگرچه گیزیر بزرگ امروزه به ندرت فعال است، اما آبفشان همسایه‌اش، «استروکور» (Strokkur)، هر 5 تا 10 دقیقه یک‌بار فوران کرده و ستونی از آب جوشان را تا ارتفاع 20 تا 40 متر به آسمان پرتاب می‌کند.

مسیرهای پیاده‌روی و سکوهای تماشا در گولفوس

برای تماشای عظمت گولفوس، مسیرهای مشخص و امنی تعبیه شده که بازدیدکنندگان را به سکوهای تماشای متعددی هدایت می‌کند :

• سکوی بالایی (Upper Viewpoint): این سکو که در نزدیکی پارکینگ و مرکز بازدیدکنندگان قرار دارد، دیدی وسیع و پانورامیک از کل آبشار و دره اطراف ارائه می‌دهد. از این نقطه می‌توانید ساختار دو پله‌ای آبشار را به وضوح مشاهده کرده و مقیاس عظیم آن را درک کنید.
• مسیر پایینی (Lower Path): یک مسیر پیاده‌روی شما را به سکویی پایین‌تر و بسیار نزدیک به لبه طبقه دوم آبشار می‌رساند. قدم زدن در این مسیر به شما امکان می‌دهد تا قدرت و غرش آب را از نزدیک حس کرده و اسپری آب را روی صورت خود احساس کنید.

امکانات رفاهی

دولت ایسلند امکانات رفاهی مناسبی را برای بازدیدکنندگان در محوطه آبشار فراهم کرده است :

• مرکز بازدیدکنندگان: یک ساختمان مدرن و مجهز که شامل فروشگاه سوغاتی، کافه و رستوران است.
• پارکینگ: پارکینگ بزرگ و رایگان در نزدیکی مرکز بازدیدکنندگان در دسترس است.
• سرویس‌های بهداشتی: سرویس‌های بهداشتی تمیز و رایگان در مرکز بازدیدکنندگان وجود دارد.

اکوسیستم و اقلیم کوچک گولفوس

مه و رطوبت دائمی ناشی از غرش آبشار، یک اقلیم کوچک (Microclimate) منحصربه‌فرد در اطراف آن ایجاد کرده است.

• پوشش گیاهی: این رطوبت همیشگی، محیطی ایده‌آل برای رشد گونه‌های گیاهی رطوبت‌دوست فراهم می‌کند. صخره‌ها و زمین‌های اطراف آبشار با فرشی ضخیم از خزه‌ها (Mosses) و گلسنگ‌ها (Lichens) پوشیده شده‌اند که رنگ سبز زمردی به منظره می‌بخشند و در تثبیت خاک نقش دارند.
• حیات جانوری: محیط مرطوب و پوشش گیاهی اطراف آبشار، حشرات و دیگر بی‌مهرگان را جذب می‌کند که به نوبه خود منبع غذایی برای گونه‌های مختلف پرندگان حشره‌خوار می‌شوند. همچنین، صخره‌های صعب‌العبور دره ممکن است مکان مناسبی برای لانه‌سازی برخی گونه‌های پرنده باشند.

بهترین زمان بازدید: تفاوت‌های فصلی

تجربه بازدید از گولفوس در فصول مختلف سال، تفاوت‌های چشمگیری دارد.

تابستان (ژوئن تا آگوست)

• مناظر و جریان آب: طبیعت اطراف آبشار با فرشی از چمن و خزه سبز پوشیده شده و منظره‌ای سرسبز خلق می‌کند. به دلیل ذوب شدن یخچال‌ها، حجم و شدت جریان آب به اوج خود می‌رسد.
• دسترسی و ایمنی: تمام مسیرهای پیاده‌روی، از جمله مسیر پایینی، باز هستند. با این حال، به دلیل حجم بالای اسپری آب، مسیر پایینی تقریباً همیشه خیس و لغزنده است.
• فرصت‌های منحصربه‌فرد: روزهای آفتابی تابستان، بهترین فرصت برای دیدن رنگین‌کمان‌های متعدد و درخشان بر فراز آبشار است.
• پوشش پیشنهادی: لباس‌های لایه‌لایه، بارانی ضدآب، شلوار ضدآب و کفش‌های محکم و ضدلغزش ضروری است.

زمستان (نوامبر تا مارس)

• مناظر و جریان آب: زمستان، گولفوس را به یک سرزمین عجایب یخی و برفی تبدیل می‌کند. بخش‌هایی از آبشار یخ می‌زند و قندیل‌های یخی عظیمی شکل می‌گیرد.
• دسترسی و ایمنی: مسیر پایینی به دلیل یخ‌زدگی شدید و خطر بالا، معمولاً در فصل زمستان بسته است. مسیرهای بالایی نیز می‌توانند بسیار لغزنده باشند، بنابراین استفاده از کرامپون (یخ‌شکن کفش) اکیداً توصیه می‌شود. همیشه در مسیرهای مشخص شده بمانید.
• فرصت‌های منحصربه‌فرد: زمستان بهترین زمان برای مشاهده شفق قطبی (Aurora Borealis) بر فراز آبشار نیمه‌ یخ‌زده است.
• پوشش پیشنهادی: پوشش زمستانی کامل و بسیار گرم شامل لایه‌های حرارتی، کاپشن و شلوار سنگین، کلاه، دستکش و چکمه‌های زمستانی ضدآب حیاتی است.

نکته کلیدی: هوای ایسلند در تمام فصول بسیار متغیر است. همیشه برای باد، باران و تغییرات ناگهانی دما آماده باشید.

آینده آبشار: تأثیر تغییرات اقلیمی

سرچشمه اصلی آبشار گولفوس، یخچال لانگ‌یوکول است و سلامت این یخچال، تأثیر مستقیمی بر آینده آبشار دارد. عقب‌نشینی یخچال‌ها به دلیل تغییرات اقلیمی یک واقعیت تایید شده در ایسلند است.

• تأثیر بر حجم آب: مطالعات علمی روندی پیچیده را پیش‌بینی می‌کنند.
  • کوتاه‌مدت: در دهه‌های آینده، افزایش سرعت ذوب یخچال احتمالاً منجر به افزایش موقتی حجم آب و قدرت آبشار گولفوس خواهد شد.
  • بلندمدت: با کوچک شدن و ناپدید شدن تدریجی یخچال، منبع اصلی تغذیه رودخانه از بین می‌رود و پیش‌بینی می‌شود که حجم آب آبشار به شدت کاهش یابد. رودخانه بیشتر به بارش‌های فصلی وابسته خواهد شد که الگوهای جریان آن را تغییر می‌دهد.
• تأثیر بر الگوهای فصلی: با تشدید تغییرات اقلیمی، ممکن است اوج جریان از تابستان به بهار منتقل شود و جریان تابستانی در بلندمدت ضعیف‌تر گردد. گولفوس در آینده به یک شاخص حساس برای سنجش اثرات تغییرات اقلیمی تبدیل خواهد شد.

آبشار گولفوس در فرهنگ عامه

• سریال‌های تلویزیونی: این آبشار در سریال «وایکینگ‌ها» (Vikings) ، Avatar: The Last Airbender و The Amazing Race به نمایش درآمده است.
• موسیقی: موزیک ویدیوی آهنگ "Heaven" از گروه "Live" در این مکان فیلم‌برداری شد و تصویر آبشار بر روی جلد آلبوم "Porcupine" از گروه "Echo & the Bunnymen" قرار دارد.

خلاصه

آبشار گولفوس، معروف به "آبشار طلایی"، یکی از برجسته‌ترین جاذبه‌های طبیعی ایسلند و بخش کلیدی مسیر گردشگری دایره طلایی است. این مسیر همچنین شامل پارک ملی ثینگ‌ولیر (محل اولین پارلمان جهان و تلاقی صفحات تکتونیکی) و منطقه زمین‌گرمایی گیزر (با آبفشان معروف استروکور) می‌شود. آب گولفوس از یخچال لانگ‌یوکول تأمین می‌شود و ساختار دو پله‌ای منحصربه‌فردی با ارتفاع مجموع 32 متر دارد. در اوایل قرن بیستم، این آبشار به لطف مبارزات سیگریور توماسدوتیر از خطر ساخت یک نیروگاه برق‌آبی نجات یافت و اکنون یک منطقه حفاظت‌شده است. مه دائمی آبشار، یک اقلیم کوچک با پوشش گیاهی غنی از خزه‌ها و گلسنگ‌ها ایجاد کرده است. بازدید از آن در تابستان با مناظر سرسبز و رنگین‌کمان و در زمستان با چشم‌اندازهای یخی و شانس دیدن شفق قطبی متفاوت است. با این حال، آینده آبشار به دلیل تغییرات اقلیمی و عقب‌نشینی یخچال لانگ‌یوکول با عدم قطعیت روبروست؛ پیش‌بینی می‌شود حجم آب در کوتاه‌مدت افزایش و در بلندمدت به شدت کاهش یابد. گولفوس نمادی از قدرت طبیعت، میراث فرهنگی ایسلند و یک شاخص مهم برای تأثیرات زیست‌محیطی جهانی است.