خبرنگاران چهارشنبه سوری؛ میراث ایزدان جوامع کشاورزی

به گزارش هیو بلاگ، تهران- خبرنگاران- چهارشنبه سوری، آیین کهن سال به شمار می آید که رسم آن از میان رودان، مصر باستان، فرهنگ سریانی و ایران پیشازرتشتی باقی مانده است.

خبرنگاران چهارشنبه سوری؛ میراث ایزدان جوامع کشاورزی

به گزارش روز سه شنبه خبرنگار فرهنگی خبرنگاران، آخرین سه شنبه سال که به نام چهارشنبه سوری جشن گرفته می شود، بخش آخر جشن سرانجام زمستان است، جشنی که در فرهنگ های گوناگون یک پیغام دارد، بهار آمده است و گلها از خواب بیدار می شوند.

چهارشنبه سوری در فرهنگ ایرانی، جشن خوشامدگویی به فروهرهای پاک است که با شروع فروردین به زمین می آیند.

در ماه فروردین چندین جشن برای فروهرها برگزار می شود، نخست جشن فروردگان که مراسم بازگشت فروهر درگذشتگان به زمین است، زیرا ایرانیان باستان اعتقاد داشتند فروهر نیک مردگان، در ایام نوروز برای ملاقات خانمان و خانواده و خویشان به زمین برمی شود، مراسم این جشن از بیست و ششم اسفند شروع می شد و تا اول فروردین ادامه داشت. این ایام آخرین گاهنبار آیین باستانی ایران به شمار می رفت که مطابق بود با گاهنبار آفرینش انسان، در دوران زرتشتی پنج روز دیگر از فروردین به این جشن افزوده شد و تا پنجم فروردین ادامه پیدا می کرد.

این 10 روز، ویژه مردگان بود تا از آن ها پذیرایی شود، زیرا بر این باور بودند اگر فروهرها از میزبان خوشنود باشند، در زندگی به کمک آنان می آیند و در معیشت و مسائل آنان کمک خواهند رساند.

چهارشنبه سوری در یونان

این آیین در فرهنگ یونانی با جشن بازگشت پرسفونه به زمین، مطابقت دارد، پرسفونه، در اسطوره های یونان ملکه دنیا زیرزمینی و همسر فرمانروای مردگان هادس است. او را کورئه یا کوره به معنی دختر نیز می نامند. رومی ها آن را با نام پروسرپینا می شناسند، نام او به معنی کسی که نور را نابود ساخت است.

هنگامی پرسفون از همسرش هادس جدا می شود و روی زمین می آید، شروع کار ایزدبانوی حاصلخیزی و سرسبزی یعنی دمتر است که برابر سپندارمز در فرهنگ ایرانی به شمار می رود.

در آیین های خوشامدگویی به پرسفونه، مردم یونان آتش روشن می کردند و حضور او را با گرم کردن هیزم اجاق ها جشن می گرفتند.

مراسم آیینی سالیانه راز انگیز در الوزیس و بسکمک از شهرهای دیگر یونان و از عظیم ترین جشن های یونان باستان بود و این جشن با شستشو و تعمید در دریا و شاید تدهین با روغن؛ سرودخوانی و مراسم آیینی پایکوبی و حرکات نمادین مشعل هایی که در دست داشتند و نماد رشد غلات بود انجام می شد.

میراثی بازمانده از میان رودان

دیگر آیینی که با چهارشنبه سوری در ایران، شباهت دارد، جشن بازگشت دوموزی یا تموز، ایزد حاصلخیزی در بین النهرین باستانی است که مهرداد بهار، جشن نوروز را برگرفته از این اسطوره می داند و معتقد است ایرانیان بعضی از مفاهیم نوروزی را از او وام گرفته اند.

او نیز چون پرسفونه به زیر زمین رفته است و زمانی که به زمین برمی شود با نوزایی و سبزی زمین یعنی فصل بهار همراه خواهد بود، کتایون مزداپور معتقد است بیشتر آیین های پیشانوروزی نظیر حاجی فیروز، لباس سرخ او، سبز کردن سبزه ها و نیز روشن کردن آتش بر سر بام ها، نمونه هایی از آیین های سومری مرتبط با دوموزی بوده است، آیین هایی که هنوز در بعضی شهرهای شمالی عراق و جنوب شرقی ترکیه و حتی بعضی کشورهای اروپای غربی برگزار می شود.

5 هزار سال پیش در مصر

آیین دیگری که با چهارشنبه سوری پیوند دارد، جشنی 5 هزار ساله در مصر است که مشعل های بلندی را برای ایزدبانو اوزیریس و همسرش ایزیس، روشن می کردند تا آن ها در صحرای آفریقا، بتوانند راه خود را بیابند و ایزیس که مرده است، پس از رسیدن به معبد مقدس خدایان زنده شود.

این آیین، مبتنی بر روشن کردن آتش به فاصله های منظم در کوچه ها و خیابان ها و ایوان ها و بام ها صورت می گرفته و نشانه ای برای بازگشت گرما به خانه و یا ده است.

یادگاری از ایزدان جوامع کشاورزی

چهارشنبه سوری از سوی دیگر با ایزد نیمروز در آیین های پیشازرتشتی، که رپیثوین نام دارد نیز پیوند دارد، این آیین خوشامد گفتن به ایزد گرماست که در شب یلدا، او را بدرقه نموده و در جشن سده او را بیدار می نمایند که به زمین بازشود و قاشق زنی و خوردن آش چل گیاه و چل دونه که این روزها جای خود را به آش جو و آش رشته با دانه های حبوبات داده است، اطلاع دادن از بازگشت اوست.

این ایزدان نشانه ای از یک جامعه کشاورزی هستند، رپیثوین، تموز یا دوموزی در میان رودان و پرسفون و آدونیس در یونان و اوزیریس در مصر، در زمستان به زیرزمین می فرایند و در شروع بهار روی زمین باز می گردند و با بازگشت خود به طبیعت جانی دوباره می بخشند، آن ها با باززایی گیاه ارتباطی تنگاتنگ دارند و شادمانی برآمده از بازگشت آن ها به شادمانی های جشن های شروع سال پیوند می خورد.

منبع: ایرنا
انتشار: 17 فروردین 1400 بروزرسانی: 17 فروردین 1400 گردآورنده: heevblog.ir شناسه مطلب: 7522

به "خبرنگاران چهارشنبه سوری؛ میراث ایزدان جوامع کشاورزی" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "خبرنگاران چهارشنبه سوری؛ میراث ایزدان جوامع کشاورزی"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید